Бөлімдер
open all | close all
Мұрағат
Күнтізбе
Ноябрь 2018
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
« Окт    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

ЕСКЕНДІР

Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?

Македония шаһары — оған мекен.

Филипп патша баласы, ер көңідді,

Мактан сүйгіш, қызғаншақ адам екен.

 

Филипп өлді, Ескендір патша болды,

Жасы әрең жиырма бірге толды.

Өз жұрты аз көрініп, көршілерге

Көз алартып қарады онды-солды.

 

Сұмдықпен ғаскер жиып қаруланды,

Жақын жерге жау болды, тұра аттаңды.

Көп елді күтінбеген қырды, жойды,

Ханды өлтіріп, қаласын тартып алды.

 

Жазасыз жақын жердің бәрін шапты,

Дарияның суындай қандар ақты.

ІІІапқан елдің бәрін де бодам[1] қылып,

Өкіметін қолына тартып апты.

 

Ескендір елде алмаған хан қоймады,

Алған сайын көңілі бір тоймады.

Араны барған сайын катты ашылып,

Жердің жүзін алуға ой ойлады.

 

Қан ішер қаһарлы хан ашуы көп,

Атағынан қорқады жұрт қайғы жеп.

Сол күнде қошеметші айтады екен,

Ханның ханы, патшаның патшасы деп.

 

Атағы талай жерге оның жетті,

Жердің жүзін алуға талап етті.

Есепсіз әскер ертіп, жарақтанып,

Есіткен елдеріне жүріп кетті.

 

Алдынан шыға алмады ешкім мұның,

Бәрін де алды, қорқытты жолдағының.

Жан шықпады алдынан, тоқтауы жоқ,

Жер жүзін жеке билеп алмақшының.

 

Жүре-жүре бір елсіз шөлге түсті,

Алып жүрген суының бәрін ішті.

Адам, хайуан бәрі де бірдей шөлдеп,

Басына құдай салды қиын істі.

 

Сандалды сар далада су таба алмай,

Шөлдеген жұрт қайтеді бос камалмай?

Қызметкердің бәрін де өлтірмекші

Болыпты, шөлдегенге шыдай алмай.

 

Мысалы, астындағы ат о дағы ұшты,

Ескендір де атының жалын құшты.

Жалтырап сәуле берген бір нәрсеге

Патшаның ат үстінде көзі түсті.

 

Барса, бір сыбдыр қаққан мөлдір бұлақ,

Таспадай бейне арықтан шыққан құлап.

Түсе сала Ескендір басты қойды,

Ішсе, суы өзгеше, тәтті тым-ақ.

 

Кепкен балық келтіртті сонда тұрып,

Сол суға балықты алды бір жудырып.

Исі, дәмі өзгеше болып кетті,

Таң қалды, мұның бәрін суға жорып.

 

Ескендір қолына айтты: «Бұл неткен су?

Бәрің де ішіп, бұл суға бетіңді жу!

Бір бай елден осы су шықкан шығар,

Өрлеп барып, үстіне тігелік ту.

 

Бұл салқын, тәтті суға қаныңыздар,

Шақ келер маған жан жоқ, наныңыздар.

Менен калмай, бұл суды шапшаң өрлеп,

Талкан қылып шаһарын алыңыздар!»

 

Жарлық шашты, қол жүрді суды өрлей,

Шаһарына жеткенше дамыл көрмей.

Көкпеңбек темір киген өңкей батыр

Тарттырып жөнеледі сырнай-керней.

 

Сол әскер суды өрлеп талай жүрді,

Судың басы бір құзар шатқа кірді.

Шаттың аузын бекіткен алтын қорған,

Қақпасы бекітулі, көзі көрді.

 

Қақпаны ашайын деп хан ұмтылды,

Тұтқасын олай-бұлай қатты жұлды.

Аша алмады кақпаны, үміт үзді,

Ақылдасып тәуір-ақ амал қылды.

 

Ескендір тоқтау көрмей өскен жан ғой,

Келмей ме тоқтаусыздың бәрі данғой?

Дел-сал болып бәрі де қайта шыкты,

Алысып әл келмесін байқаған ғой.

 

Долдықпен хан Ескендір ашуланды,

Ашуланып қақпаға жетіп барды.

Қақпаны дүбірлетіп қағып-қағып:

—Қақпаңды аш! — деп барынша айғай салды.

 

Қақпаның ар жағынан біреу келді,

Күзетшісі сол екен, дыбыс берді.

— Қақпаны саған ашар рұқсат жоқ,

Бұл — құдайға бастайтын қақпа,— деді.

 

— Білмесең, мен Ескендір патша деген,

Жер жүзінің соғыста бәрін жеңген.

Қақпанды аш, хабарыңды айт, білдір маған,

Қорлығым өзім туып, көз көрмеген.

 

— Мықтымын деп мақтанба, ақыл білсең,

Мықты болсаң, өзіңнің нәпсіңді жең!

Іші тар, көре алмастың біреуі — сен,

Ондай кісі бұл жерге келмейді тең.

 

— Талпынған талаппенен мен де бір ер,

Көп жүрдім, кездей келді көрмеген жер.

Ең болмаса, халқыма көрсетейін,

Сый қылып, белгі болар бір нәрсе бер.

 

Қақпадан лақтырды бір орамал:

— Сыйым — осы, падиша, мынаны ал!

Ішінде бір нәрсе бар ақыл берер,

Апар дағы ойланып, көзінді сал!

 

Орамалды куанып қолына алды,

Сый алдым деп халқына қайта салды.

Қараса, ішіндегі бір қу сүйек,

Бұл не еткен мазағы деп аң-таң қалды.

 

Ашуланып сыйына болды кекті,

—Ең болмаса білмеді сый бермекті.

Осы менің теңім бе? — деп ақырып,

Лақтырып жіберді сол сүйекті.

 

Жолдасы Аристотель ақылы мол,

Лақтырған сүйекті алады сол.

Ханға айтты: «Қасиет бар бұл сүйекте,

Көзіңе көрсетейін, хабардар бол».

 

Сол күнде Аристотель жеке дара,

Ақыл сөзін тындамай бар ма шара:

—Таразыны әпкел де, сүйекті сал,

Бір жағына алтын сап, өлшеп қара!

 

Бұл сөзге Ескендір де қарай қалды,

Таразыны құрдырып, ортаға алды.

Қанша алтынды күміс пен салса дағы,

Бір кішкентай сүйекті аудармады.

 

Мұны көріп Ескендір аң-таң калды,

Бар қаруын алтынға қоса салды.

Енді қайтер екен деп қарап еді,

Бұрынғыдан қу сүйек ауырланды.

 

Аристотель хәкімге патша келді:

—Мына сүйек қазынаның бәрін женді.

Бұл сүйекті басарлық нәрсе бар ма?

Ақылыңмен ойланып тапшы!— деді.

 

Хәкім жерден топырақ алып барды,

Бір уыстап сүйекке шаша салды.

Ана басы сылқ етіп жерге түсіп,

Сүйек басы жоғары шығып қалды.

 

Ескендір мұны көріп аз тұрады,

Хәкімді аулақ жерге шақырады.

— Таң қаларлық іс болды мұның өзі,

Мәнісін айтып берші, — деп сұрады.

 

— Бұл — адам көз сүйегі, — деді ханға.

Тоя ма адам көзі мың мен санға?

Жеміт көз жер жүзіне тоймаса да,

Өлсе тояр, көзіне құм құйғанда.

 

Кәпір көздің дүниеде араны үлкен,

Алған сайын дүниеге тоя ма екен?

Қанша тірі жүрсе де, өлген күні

Өзге көзбен бірдей-ақ болады екен.

 

Ашуланба, ей, патшам, айтайын дат:

Алтын кақпа бермеді сізге рұқсат.

Сый сұрадың, бергені — бір қу сүйек,

Мұны көріп, алыңыз сіз де ғибрат!

 

Ойлап-ойлап патшаның мойны түсті,

Құдайым көрсетті деп бұл бір істі.

Бекерлік екен менің бұл ісім деп,

Қолын алып жұртына қайта көшті.

 

Аз-ақ сөз айттым, бітті бұл әңгіме,

Мұны бір өзге сөздің бірі деме.

Қарның тойса, кайғырма мақтан үшін,

Тоймас кезің толар деп кайғы жеме.

 

Қу өмір жолдас болмас, әлі-ақ өтер,

Өз күлкіңе өзің карық болма бекер!

Ұятың мен арыңды малға сатып,

Ұятсызда иман жоқ, түпке жетер.

 

Мақтанасың біреуге мақтасын деп,

Шаужайымнан еш адам қақпасын деп.

Сен кеткен соң артыңнан күліп қалар,

Антұрғаннан құдайым сактасын деп.

 

Ақылсыз өзін мақтап былжырайды,

Бойыңа өлшеп сөйлесең, нең кұрайды?

Жақсы болсаң, жарықты кім көрмейді,

Өз бағаңды өзіңнен кім сұрайды?!

 

 

 



[1] Бодам, бодан — орыстың поданный деген сөзінен шыққан.

 

Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Яндекс
facebook twitter Vkontakte Mail.ru
Хабарландыру
Конференцияға қатысу және материалдарды жариялау үшін сұраныстар жасау мерзімдері:


«Аударматану мен әдеби компаративистиканың өзекті мәселелері» Әр жылдың 5 ақпанына дейін

«Абай және қазіргі заман» Әр жылдың 5 сәуіріне дейін

«Мәдениетаралық коммуникация және әдеби компаративистика» Әр жылдың5 мамырына дейін

«М.Әуезов және әлем әдебиеті» Әр жылдың5 қыркүйегіне дейін

«Қабдолов оқулары» Әр жылдың 15 қарашасына дейін

Ыстықкөл форумы «Ш.Т.Айтматов және әлем әдебиеті» Әр жылдың 01 мамырына дейін .
Баннерлер